Społeczeństwo bez szkoły
Illicha Deschooling Society (Społeczeństwo bez szkoły) - ograniczania roli systemów szkolnictwa na rzecz kształcenia i wychowywania w "życiu i przez życie". Nie chcąc używać terminu "kryzys", który z jednej strony jest zbyt mocny, a z drugiej strony zbyt wytarty i pozbawiony treści, będziemy tu mówili o kłopotach, jakie mają szkoły z uczniami i nauczycielami, a społeczeństwa i rządy ze szkołami wszystkich poziomów i kierunków kształcenia. Mówiąc ogólnie, kłopoty te polegają na tym, że obniża się jakość wykształcenia, że obniża się ostro poziom efektywności wychowawczej szkół, że młodzież przejawia w niektórych krajach jawnie i manifestacyjnie niezadowolenie z metod, treści i organizacji kształcenia, a w innych krajach młodzież odnosi się obojętnie do wysiłków szkoły, że spada prestiż i rola nauczyciela w społeczeństwie itp. Nie wchodząc w tej chwili w szczegóły przejawów niezadowolenia z systemów szkolnych, gdyż każdy czytelnik mający dzieci w dowolnej szkole może natychmiast wyliczyć ich pełny rejestr, ograniczę się do podania ogólnych przyczyn, występujących we wszystkich krajach, a wynikających z pewnych ogólnych tendencji rozwoju cywilizacji naukowo-technicznej, ograniczając się z kolei tylko do tych najbardziej rzucających się w oczy. Niektóre z nich występują także u nas.